Çocuk Eğitiminde Aile ve Çevrenin Etkisi

Çocuğun eğitiminde ve kişilik gelişiminde hem ailenin hem de çevrenin yadsınamaz ve tamamlayıcı etkileri bulunmaktadır; ancak İslamiyet, ilk eğitimi veren ve karakterin temel taşlarını döşeyen en birincil merci olarak aileyi konumlandırır.

Bu hususta Hz. Muhammed (s.a.v.), "Her doğan çocuk fıtrat üzere doğur, sonra anne babası onu Yahudi, Hristiyan veya Mecusi yapar" (Buhari, Cenaiz 92) buyurarak, bir çocuğun tertemiz, gelişime açık ve inanmaya meyilli bir özle dünyaya geldiğini, bu özün şekillenmesindeki en büyük sorumluluğun doğrudan anne ve babaya ait olduğunu açıkça ilan etmiştir.

Aile, çocuğun ahlaki, dini ve sosyal normları ilk öğrendiği, adeta bir kuluçka merkezi olan en güvenli limandır; zira yüce Rabbimizin "Ey iman edenler! Kendinizi ve ailenizi yakıtı insanlar ve taşlar olan ateşten koruyun" (Tahrim, 6) emri, ebeveynlerin çocuklarının sadece maddi ihtiyaçlarını değil, manevi ve ahlaki eğitimlerini de üstlenmek zorunda olduklarını kesin bir dille ortaya koymaktadır.

Ancak çocuk büyüdükçe ve evden dışarı adım attıkça, içinde yaşadığı toplumsal çevre, arkadaş grupları ve okul gibi dış etkenler de en az aile kadar onun kimliği üzerinde söz sahibi olmaya başlar.

İslam dini, çevrenin bu güçlü dönüştürücü etkisini çok iyi bildiği için inananları salih insanlarla bir arada olmaya teşvik etmiş ve kötü çevrenin ahiretteki pişmanlığı "O gün ….Yazıklar olsun bana, keşke falanı dost edinmeseydim!" (Furkan 27-28) ayeti ve "Kişi dostunun dini üzeredir; bu yüzden her biriniz kiminle dostluk ettiğine dikkat etsin" (Ebu Davud, Edeb 16) hadisiyle toplumsal çevrenin bu sirayet edici gücü ortaya serilmiştir.

Netice itibariyle, çocuk eğitiminde aile temel harcı koyan, yönü belirleyen ve bağışıklık sistemini inşa eden esas unsurdur; çevre ise bu temelin üzerine inşa edilen binanın dış etkenlere karşı dayanıklılığını ya da kırılganlığını belirleyen, ailenin verdiği eğitimi ya besleyen ya da baltalayan güçlü bir dinamiktir.